Në hajatin e ferrit – Kënga III e “Ferrit” të Dantes

                         Muhamet Hamiti

 

 

 

 

 

 

 

Te „Komedia hynjore“ e Dantes, poeti i madh romak Virgjili, prijësi (mësuesi) i poetit Dante Alighieri (1265-1321) në udhëtimin e tij prej ferri, nëpër purgator, te parajsa, i shpjegon të këtij të dytit, teksa hyjnë në hajatin që të shpie në ferr (te Kënga e III-të e „Ferrit“) fatin e atij soji njerëzish të paangazhuar, që s’njihen as për cene as për lavd. Moraliteti i kësaj pjese të poemës danteske është i fuqishëm, edhe kur i bëhet një lexim alegorik përtej-të-krishterë,

Të dy përkthimet e „Ferrit“ që kemi në shqip, i Pashko  Gjeçit  dhe i Mark Ndojës, janë bërë me rimë, duke ruajtur tercinën danteske, paevitueshëm me një çmim të lartë për kuptimin. Ndër përkthimet më të njohura në anglisht është bërë me varg të parimuar, pentametër jambik, në ’blank verse’-in e poemës së John Milton-it anglez „Parajsa e humbur“ (1667). Përkthyesi është amerikani Mark Musa.

Këtu më poshtë jepen vargjet 22-51 të Këngës së III-të të „Ferrit“ në përkthimet në shqip të Gjeçit e Ndojës, si dhe në përkthimin anglisht të Mark Musa-së. Për lexim vetanak.

 

Dante, „Ferri“, Kanga III

 

Aty të fshame, klithje, gjamë e vajë,

nëpër ajr të pa yj përherë kumbonin,

sa unë qysh në fillim nisa të qaj.

 

Gjuhë t’ndryshme, t’folme-tmer gjithkah gjëmonin,

fjalë e dhimbje për hata, britje nga mnija,

vikatje e zane shue e shplakë ushtonin.

 

Përftohej një poterë, që kurr qetija

s’e shuen nëpër atë ajr gjithmonë të ndytë,

Njashtu si rana kur shpërthen stuhija.

 

E unë, që ndjeja si më zjente kryet

nga tmeri, thashë: ” Ç’dëgjoj, mësues i ndjerë?

Ç’janë, vallë, këta që e keqja i paska mbytë?”

 

E ai m’u gjej: “N’këtë gjendje kaq të mjerë

gjithë shpirtnat e fatzezëve janë ngujuem,

që mirë as keq nuk banë të thuesh një herë.

 

Me rradhët e asaj frotë janë të trazuem

të engjujve, që veç kërkuen vetminë,

me Zotin s’qenë, po as kundër s’kanë luftuem.

 

I dëbuen qiejtë, se u prishnin bukurinë,

e as ferrit s’mund t’i futen thellësisht,

se der mkatarët nuk ua duen shoqninë.”

 

E unë: „O pris, çka kanë që kaq tmersisht

bërtasin pa ia da edhe rënkojnë?“

M’u gjegj: „Ja, po ta them ty shkurtimisht:

 

këta as që të vdesin nuk shpresojnë,

ma poshtë jetën e tyne s’ke ku e ço,

çdo fat, përveç këtij, ata dëshrojnë.

 

Emnin e tyne n’botë mos e kërko!

Mëshira e drejtësija nuk i qas:

mos t’flasim për ta, por kqyr e shko!“

 

Përktheu Pashko Gjeçi

(Burimi: Dante Aligieri, „Komedia hyjnore“, botim i dytë, Rilindja, Prishtinë, 1982, ff.36-37)

 

Dante, „Ferri“, Kanga III

 

Aty shamtina e vaje e kujë ndigjova

Tue krisë e tue ushtue n’at ajr të murmë,

Aqsa të hymen mbrendë u përlotova.

 

Gjithfarësh gjuhë, mynxyrë të shamesh, turmë

Fjalësh për dhimbë, zemrim që tmerë tërbohet,

Piskamë e krramë e duer përplasë me zhurmë,

 

Përftojshin nji rrëmullë që rrotullohet

Paprâ n’at ajr të vrugët për amshim,

Si rana n’erë kur shakullina çohet.

 

E unë, që m’ziente koka në trishtim,

Ja mbeta: „Mjeshtër, ç’asht gjithë kjo poterë,

E ç’janë kjo botë q’i mbytka kaq vajtim?“

 

„Ja marrin“ tha, „me kët avaz të mjerë

Shpirtnit e zezë t’atyne q’e shuen jetën

Tue mos u ndiem për keq, as lavd e nderë.

 

Janë llokoçitë me t’engjujvet at çetën

Frikace, që besnikë ndaj Zotit s’ishin,

As kundër tij, po strukë më vehte mbetën.

 

Qielli i përzen, se bukurinë i prishin,

S’i qas skëterra e thellë askurrsesi,

Se tue u mburrë fajtorët do t’u rrishin.

 

E unë: “Mësues, e ç’kob aq randë u rri

Q’i ban kaq keq të qajnë e t’ulurojnë?“

M’u gjegj: „Ja kur ta them unë shkurt tashti.

 

As edhe me vdekë këta mâ nuk shpresojnë,

Se jeta e tyne e verbët i ka shukë

Aq ndytë, sa çdo fat tjetër sot lakmojnë.

 

Janë fshimë nga faqja e dheut pa shenjë pa dukë;

Mëshira dhe drejtsija i kanë përbuzë:

Por shihi e shko, se mjaft për kta kopukë!”

 

Përktheu Mark Ndoja

(Burimi, Dante Alighieri, ”Komedia hyjnore”, ”Ferri”, përgatiti Leka Ndoja, QSN&Lisitan, 2004)

 

Dante, Inferno, Canto III

 

Here sighs and cries and shrieks of lamentation

echoed throughout the starless air of Hell;

at first these sounds resounding made me weep:

 

tongues confused, a language strained in anguish

with cadences of anger, shrill outcries

and raucous groans that joined with sounds of hands,

 

raising a whirling storm that turns itself

forever through that air of endless black,

like grains of sand swirling when a whirlwind blows.

 

And I, in the midst of all this circling horror,

began, “Teacher, what are these sounds I hear?

What souls are these so overwhelmed by grief?”

 

And he to me: “This wretched state of being

is the fate of those sad souls who lived a life

but lived it with no blame and with no praise.

 

They arc mixed with that repulsive choir of angels

neither faithful nor unfaithful to their God,

who undecided stood but for themselves.

 

Heaven, to keep its beauty, cast them out,

but even Hell itself would not receive them,

for fear the damned might glory over them. ”

 

And I: “Master, what torments do they suffer

that force them to lament so bitterly?”

He answered: “I will tell you in few words:

 

these wretches have no hope of truly dying,

and this blind life they lead is so abject

it makes them envy every other fate.

 

The world will not record their having been there;

Heaven’s mercy and its justice turn from them.

Let’s not discuss them; look and pass them by. ”

 

Translated by Mark Musa

(Source: Dante, “The Divine Comedy” , Vol.I: Inferno, Penguin Books, 1984, pp. 90-91).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Comment

*