Skulptori i famshëm John Seward Johnson, Muzeu dhe Parku i skulpturave në New Jersey

Nga Keze Kozeta Zylo

Në një ditë me fllad pranveror siç janë ditët e gjelbërta të prillit të dizejnuara nga dora e Hyut, stinës ku gjallon çdo gjë në natyrë shkuam së bashku me çiftet artdashës Likollari dhe Laçaj të vizitonim  Muzeumin dhe parkun me 170,000 m2 me skulptura në Hamilton, New Jersey krijuar nga John Seward Johnson II, më 1992.

Skulpturat e shumta janë realizuar nga John Seward Johnson II, një sculptor i famshëm botëror.  Skulptori Johnson vjen nga një familje e dëgjuar i ati i tij John Seward Johnson ka krijuar Institutin e Oqeanografisë së Portit Harbor në Universitetin Atlantik të Floridës, dhe referohet si: HBOI ose HBOI në FAU, është një institucion oqeanografik jofitimprurës i drejtuar nga Florida Atlantic University në Fort Pierce, Florida.

Makina duke rrëshqitur ngadalë drejt parkut syri rrëmbente marramendethi skulpturat gjigande, që në hyrje të muzeumit të përshëndeste një skulpturë impresionante, nje çift i përkryer të dashuruar dhe poshtë këmbëve të tyre qëndronte piktori duke pikturuar portretin e tyre.  Skulpturat e tij jane të ekspozuara ndërkombëtarisht dhe janë të përfshira në koleksione private, muzeume dhe koleksione publike të artit që janë shumë për t’u përmendur. Trupi i punës per artin të Johnsons përbëhet nga tre seri të ndryshme: Festimi i Njeriut të famshëm në veprat e rrugës, koleksioni i quajtur Ikonat e rishikuara te bazuara në imazhet në pavetëdijen kolektive, dhe në mbarë kornizën e frymëzuar nga pikturat impresioniste.

Parku dhe muzeu ishte në çdo hap mrekulli, herë shikoje skulptura të dukshme gjigande, herë ishin të fshehura në pyje dhe të dilnin befasishëm, një ide nga vetë skulptori për të zhvilluar imagjinatën e vizitorit.  Kur ecje dhe merrje oksigjen nga pyjet, druret me gjethe me gjithë nuancat e gjelbërimit paprimtas të dilte si e gjallë skulptura jo vetëm mermer i bardhë, por me të gjitha ngjyrat reale.  Johnson thotë se: “Dua që puna ime të zhduket në peizazhin dhe pastaj të marrë një shikues në befasi. Pasi ai merr dhimbjen mbi tronditjen e mashtrimit, bëhet një zbulim emocional.  Pastaj ai zotëron skulpturën. Njerëzit shpesh i kthejnë të preferuarat e tyre. Ata bëhen si miq.”

Këtë thënie të tij aq të ndjerë e pashë me sytë e mi dhe me vizitorët e shumtë deri tek sytë e fëmijëve që kënaqeshin dhe komentonin me zë të lartë.  Në një skulpturë që në fakt ishte multi skulpturë dhe që shprehte tre të rinj që kishin ndaluar pas ushtrimeve dhe një vrapi të gjatë, një fëmije rreth 7 vjeç ndaloi dhe bisedonte me vajzën e veshur si franceze me kapele dhe fustan të gjatë.  Ai po e pyeste a je lodhur shumë, ja tani do të shlodhesh… Vërtetë e dëgjoja dhe më kënaqte shpirtin, se kuptohej qartë se si arti ka efektet e veta, ka barin çudibërës që skulpturën ta ndjesh sikur të jetë e gjallë…

Skulpturat gjigande deri tek më të voglat, skulpturat e njerëzve të famshëm deri tek me te thjeshtet tërhiqnin çdo visitor, ndalonin bënin fotografi dhe merrnin emocionin që të dhuronte skulptura.

Seward Johnson thotë se “Është e lehtë që ndonjëherë të harrosh gjëra të thjeshta që na japin kënaqësi. Nëse hapim sytë, jeta është e mrekullueshme.  Shpirti njerëzor triumfon, vetëm për nje momente në ditë. Unë përpiqem që puna ime të tërheq vëmendjen në ato momente. ”

Të shtrihesh tek krevati i Van Gohut dhe të prekësh Marilyn Monronë

Si një adhuruese e apasionuar e artit dhe skulpturave dhe duke vizituar shumë muzeume të famshme e them se në këtë park dhe muzeum mora një ndjesi krejtësisht të veçantë, një ndjesi të ëmbël, të bukur estetikisht dhe një shlodhje që ndonëse ecëm mbi 6 orë nëpër park nuk ndjemë lodhje, por vetëm mësuam histori arti që e kanë vendin në piedestalin e zemrave të shikuesve dhe kritikëve filluar me gazetën prestigjioze në botë New York Times.

Shpesh aty organizohne ekspozita qe përfshijnë skulptura të artistëve të shquar Clement Meadmore, Anthony Caro, Beverly Pepper, Kiki Smith, Magdalena Abakanowicz, Boaz Vaadia dhe skulptori i New Jersey Xhorxh Segal.

Johnson shumicën e skulpturave  të tij me të preferuara vijnë nga piktorët francezë impressionist dhe post impressionist. Ai zgjodhi veprat e Claude Monet dhe Auguste Renoir, por së shpejti skulptura të bazuara në pikturat e Édouard Manet, Vincent van Gogh dhe Gustave Caillebotte. Johnson parashikoi këto vepra si mjedise në të cilat shikuesi bëhet plotësisht i zhytur në udhëtimin tre-dimensional brenda pikturës, pra “përtej kornizës”.

Brenda Muzeut të dhuronte një buzëqeshje si petale e roztë trëndafili ikona e bukurisë femërore dhe e Hollivudit të të gjitha kohërave, Marilyn Monroe.

Bukuria e saj vazhdon të tundojë çdo burrë. Veshja me fustanin e bardhë që flladitet nga era e lehtë pranverore e bëjnë dhe më sensuale dhe më tërheqëse për shikuesit dhe vizitorët që ndalojnë të bëjnë foto pranë saj. Dora e saj instiktivisht mundohet të ulë njerin skaj të fustanit të bardhë, skajin tjetër e rregullojnë më së shumti burrat që pozojnëpërbri saj. Ajo vazhdon t’ju sjellë vizitorëve një qeshje nga më perfektet, një qeshje me gjithë shpirt dhe qeshja është vetëm (Healthy) shëndet.

Pas Merilyn Monroes në krah të majtë të ftonte dhoma e Van Goghut piktorit botëror ku ishte frymëzuar Johnson për ta dhënë në skulpturë.  Krevati me një ngjyrë të kuqe si të dashurisë së vërtetë sillte një reflektim dhe ndjesi mjalti ndër shpirtrat e shikuesve.  Ishte një dhomë ku thjeshtësia të jepte efekte tejet emocionale dhe të çonte në retrospektivë në shekujt e kaluar.

Vincent van Gogh ky piktor holandez post impressionist vazhdon të ketë një ndikim të gjerë në artin e shekullit të 20-të dhe 21-të.  Kur ishte gjallëai shiti vetëm një pikturë dhe ishte pak i njohur në botën e artit, por pas vdekjes së tij fama u rrit me shpejtësi. Ndikimi i tij në ekspresionizëm dhe abstraksion të hershëm ishte i madh dhe mund të shihet në shumë nga veprat e tij.

Pasi u shtriva gjithë dëshirë dhe me kënaqësi në krevatin e Van Goghut qëndrova për pak minuta në karrigen me kashtë të dhomës që tashmë gjithçka ishte kthyer në skulpturë pata të njejtën ndjesi, të njejtin efekt ashtu siç kishja parë për herë të parë këtë picturë të Van Goghut.  Van Gogu dhe Seward Johnson ishin kthyer në sytë e mi një binom përsosmërie arti.  Unë dola nga dhoma e tyre plot humor dhe ripërtëritje të energjive që më bënin të ecja duke kënduar si zogu i lirë në bisqe pemësh të gjelbëra apo si një thëllezë mali që shkel mbi vesë.

Obelisku: “Space, Conquer or Die”

Swiatowid është bërë nga skulptori i monumenteve Andrew Pitynski. Ai ka krijuar monumente të vendosura në të gjithë botën, përfshirë Shtetet e Bashkuara, Poloninë, Italinë dhe Afrikën e Jugut. Kjo përbërje monumentale u derdh në bronz në Tajlandë dhe u instalua në Grounds For Sculpture në prill 2014. Skulptura peshon 7 ton dhe qëndron 36.5 metra e lartë me 16 metra të gjerë në një bazë gri granit.

‘Swiatowid’ është frymëzuar nga arti dhe legjendat e lashta europiane. Swiatowid ishte një Perëndi pagan i Diellit që adhurohej në Europën para krishterë.  Hyjnia e diellit, zotëria e luftës, paqja dhe prosperiteti u përfaqësua me katër fytyra.  Besohej se çdo ditë, ‘Swiatowid’ me shpatën e tij të gjatë në një anë dhe briri i pirjes në tjetrin, hipi me kalin e tij të bardhë në të gjithë qiellin nga Lindja në Perëndim. Për Pitynskin, “Swiatowid” i tij është një urë midis të kaluarës së thellë, të tashmes dhe të së ardhmes. Në krye lart të obeliskut është forma e kokës me një përkrenare që mban 14 yjet e Bashkimit Europian. Kreu ka katër fytyra, por secili përfaqëson një aspekt tjetër të një perëndie të Diellit. Fytyra më e re është drejt Lindjes, dhe më e vjetra në drejtim të Veriut. Fytyra Lindore ka atributet e zotit “Lada” të dashurisë, jetës dhe lumturisë. Fytyra jugore përfaqëson kontrollorin “Swarog” të Diellit, yjeve dhe të gjithë sistemit diellor. Fytyra në Perëndim është zot “Mokusz” i prosperitetit, bankete dhe bankete, valle, muzikë dhe art. Përfundimisht, fytyra e Veriut është perëndia “Perun” e luftës, e bubullima dhe vetëtima, dhe e katastrofave natyrore.

Nën secilën prej fytyrave gjenden tre lehtësime. Këto paraqesin jetën, dashurinë, luftën, kalimin e kohës, simbolet diellore dhe një imazh të Swiatowid mbi kalin e tij midis yjeve dhe planetet. Katër kalorës monumentale që qëndrojnë në lartësi 13,5 metra të lartë rrethojnë bazën e kolonës. Këta janë paraardhësit legjendarë të popullit evropian. Duke u përballur me Lindjen qëndron Amazonia, Wanda, mbretëresha e Skithëve dhe Sarmatëve. Përballë Jugut është Boleslaw i Madh, mbreti i parë i krishterë i Polonisë që mbante shtizën e Shën Moritzit që i ishte dhënë nga Perandori Romak i Shenjtë Otto III. Duke kërkuar Perëndimin është Crak, mbreti legjendar i Sarmatëve. Duke u përballur me Veriun është mbreti i parë i krishterë Viking, Canute the Great, i cili u bë mbret i Anglisë, Danimarkës, Norvegjisë dhe Suedisë. Ai ishte nipi i mbretit polak Boleslaw i Madh, pasi nëna e tij, Brunhilda, ishte motra e Boleslaw i Madh dhe bija e princit polak Mieszko  e krishterë në Poloninë në 966 pas Krishtit.

Pitynski ka thënë: “Ishte gjithmonë ëndrra ime për të krijuar ‘Swiatowid’ për ta sjellë atë që nga koha para Krishtit deri në shekullin e njëzetë pas Krishtit dhe për ta parë atë në këmbë me gjithë lavdinë e tij, një paraqitje të legjendave krenare, duke i dhënë nder dhe respekt Rrënjëve të thella pagane të Europës nga e cila u rrit bukuria e kulturës dhe artit evropian. … Ky monument është mesazhi im për njerëzimin: ekziston vetëm një mënyrë për të mbijetuar – për të pushtuar hapësirën, për të gjetur një galaktikë të re, një yll të ri, i cili do të jetë dielli ynë i ri dhe Perëndia jonë e re “.

Olimpia

Lart në kodër qëndronte nudo e shtrirë në krevat Olimpia me mackën e zezë që i bënte roje tek këmbët.

Çfarë madhështie dhe bukurie femërore qëndrimi i saj lart në ajër si hyjneshë Olimpia!

Skulptori është frymëzuar nga Olimpia që është një pikturë nga Édouard Manet, e ekspozuar për herë të parë në Sallonin e Parisit të vitit 1865, i cili tregon një grua lakuriqe (“Olimpia”) e shtrirë në një shtrat duke sjellë lule nga një shërbëtor. Olimpia u modelua nga Victorine Meurent dhe shërbëtori i Olympia nga modeli i artit Laure. Vështrimi konfrontues i Olimpias shkaktoi tronditje dhe habi kur piktura u shfaq për herë të parë, sepse një numër detajesh në foto e identifikonin atë si një prostitutë. Qeveria franceze bleu pikturën në vitin 1890 pas një abonimi publik të organizuar nga Claude Monet. Piktura është shfaqur në Musée d’Orsay, Paris.

Mbreti Lir

Mbreti Lir që ndodhet në të djathtën e hyrjes në Qendrën Seward Johnson për Artet, është një skulpturë e gjatë prej 20 këmbësh e monarkut tragjik të Shekspirit të hedhur në kupronikel nga Seward Johnson në vitin 2009.  Është tejet e dhimbshme ta shikosh, ndërsa bota e tij dhe tragjedia duket sikur luhet përpara syve tanë duke u plasur i vdekur ndën këmbët tona me bijën e tij të ftohtë si hekur dhe guri i skulpturës.

Pikëllimi i tij për humbjen e bijës është prekës, trishtues është vajtuese si vaji i tij me bijën në krah…

Dihet se është një vrasje e dyfishtë. Vdekjen e mbretit, pra mbretvrasjen dhe vdekjen e atit, pra atvrasjen.

Dhoma e Dialogut të brendshëm

Me këtë skulpturë Seward Johnson surprizon audiencën e tij me një vepër që provokon ndërveprimin dhe qendrimin serioz. Skulptori përdor dy fytyra ikonike dhe të njohura që përshkruajnë shtetet emocionale kundërshtuese – e para e nxjerrë nga një skulpturë  “Scream” e Edvard Munch dhe e dyta e sugjeruar nga homazhet e Johnsonit për ‘Silencio’ të Odilon Redon. Intensiteti i ashpër i ‘The Scream’ ofron kontrast të drejtpërdrejtë me homologun e saj, fytyrën e lumtur apo edhe të pushimit të ‘Silencio’. Kjo dikotomi fton shikuesin e skulpturës për ta gjetur veten midis dy zgjedhjeve.  Siç thotë Johnson, “Ne të gjithë i arrijmë vendet ku duhet të vendosim nëse duhet të zgjidhim një problem vetë ose të kërkojmë këshilla, këshilla dhe mbështetje të jashtme.

Në këtë skulpturë dua të sfidoj audiencën për të kujtuar se si ndiheni apo madje vini këtu me një çështje dhe përcaktoni se cilën rrugë duhet të merrni “. Shtimi i shtratit të një terapisti – i vendosur në mes të mureve të tmerrshme të dy emocioneve – siguron një vend për t’u ulur dhe për të menduar për lëvizjen e ardhshme. Mund të fillojë si një vend për të menduar për artin, por Johnson shpreson që akti i ulur ose i shtrirë në këtë “dhomë” do të sjellë gjithashtu një reflektim të thellë dhe shumë personal.

Madam Monet dhe Kodra e paparuneve të kuqe

Në kodrën e paparuneve të kuqe ngrihej lartësisht një skulpturë prej bronzi dhe alumini nga Johnson. Është një imitim i pikturës Monet,” Gruaja me një Parasol.  Madam Monet me djalin e saj, pra bashkëshortja e Monetit me djalin e saj.

Paparunet e kuqe që më ngacmonin ndjesitë e fëmijërisë vajzërore kur i mblidhnim apo i kërcisnim ndër gishta i gjeta tashmë ashtu gati të pandryshuara në kodrën ku ngrihej gruaja plot feminitet, me veshjen aristokrate franceze, gruaja e Monetit.  Ishte një pamje që të mrekullonte, ishte një pamje që vetëm arti i vërtetë ta dhuron këtë privilegj.

Dritë e lehtë e Monetit, furçë spontane krijon spërkatje ngjyrash. Veshja e zonjës Monet është fryrë nga era, siç është edhe veshja e saj e bardhë; bari i livadheve eshte i dukshëm nga pjesa e gjelbër e parakalës së saj. Ajo shihet nga kodra poshtë, me një perspektivë të fortë lart, kundër reve me gëzof të bardhë në një qiell të trazuar. Një djalë, djali shtatëvjeçar i Monetit, është vendosur më larg, i fshehur pas një rritje në tokë dhe e dukshme vetëm nga beli lart, duke krijuar një ndjenjë thellësie.

Venusi

E kush nuk tërhiqej pas Perëndeshës së detit Venusit, një vajzë nudo e futur në guackë deti me një reflektim shpues drite nga pas kurrizit!  Të gjithë vizitorët shihnin plot kurreshtje trupin elegant, gjoksin që rrjedh qumështin hyjnor, këmbët seksi, vështrimin e thellë dhe tërheqës të saj dhe në mendje patjetër ju vinin versione të ndryshme të legjendave të Venusit si:  Seward Johnson në vitin 2016 Redon’s Fantasy of Venus ishte frymëzuar nga piktura e Odilon Redon e Lindjes së Venusit.

Versioni tjetër është i lindjes së Venusit është një pikturë e artistit italian Sandro Botticelli që ndoshta është bërë në mesin e viteve 1480.  Ajo e përshkruan Venusin si perëndeshë që mbërriti në breg pas lindjes së saj, kur ajo kishte dalë nga deti plotësisht e rritur (i quajtur Venus Anadyomene dhe shpesh përshkruhet në art). Piktura është në Galerinë e Uffizi në Firence, Itali.

Lindja e Venusit nga Odilon Redon, me 1912 është në Muzeun Metropolitan të Artit, Nju Jork.

Midis 1910-1912 Redon krijoi gjashtë versione të ndryshme të Lindjes së Venusit.

Restoranti “Rat” dhe ura homazh për Piktorin Claude Monet

Pas një ecje të gjatë me ushtrime dhe art doemos që krijuesi I këtij parku skulptori multi milioner Johnson ka menduar dhe për njëshlodhje nga më të këndshmet dhe të bukurat në New York.

Restoranti Rat është i vendosur në terren në park me ujë dhe është konceptuar i dizajnuar nga Johnson me një atmosferë përshtypjesh nga francezi Claude Monet. Peizazhi që rrethon restorantin përmban skulptura vetjake të frymëzuara nga Johnson, duke përfshirë një urë mbi pellgun e një zambaku, i cili është një homazh për pikturat e Monetit.  Restoranti është emëruar pas karakterit “Ratty” nga “The Wind in the Willows” i Kenneth Grahame, i cili është një nga librat e preferuar të Seward Johnson.

Përballë tavolinës sonë të ulur me miqtë tanë na përshëndeste nga uji zonjusha në skulpturë e veshur me të kuqe dhe të zezë ‘Summertime’, e cila qëndronte në pishine si reflektuese afër Restorantit “Rat” e krijuar nga Hostetler.  Shëmbëlltyra e hijshme dhe e vullnetshme në fustanin e kuqërremë të ngjeshur të saj ngjallte për të nxjerrë në pah thelbin e joshjes femërore dhe sofistikimit. Vepra e Hostetler-it është e përkushtuar ndaj temës së grave, duke nderuar formën femërore dhe duke e falënderuar rolin e saj mitologjik si perëndeshë tokësore. Ai ka krijuar vepra ekskluzivisht brenda kufijve të kësaj teme për më shumë se pesëdhjetë vjet. Përveç preferencës së tij për realizimin e skulpturave në pyje ekzotike të gdhendura ose të bronzit të hedhur, ky artist ka krijuar shumë monoprene, disa prej të cilave studiojnë për pjesët e mëvonshme tre-dimensionale.

Leucantha e mëndafshtë dhe e paepur ndodhej në mes të ujit e bukur dhe stoike

Philip Grausman është rritur për t’u bërë një nga skulptorët më të mirënjohur të portretit të kohës së tij. Portretet e Grausman-it marrin një natyrë realiste, duke u dhënë jetën dhe personalitetin figurave të tij. Leucantha në shkallë të gjerë qëndron e gjatë si një person stoik.  Mjeshtëria e shkëlqyeshme e Grausman dhe zgjedhja e materialit, alumini i hedhur, i jep Leucantha një ngjyrë të mëndafshtë që e bën atë të duket e paepur – që i përkasin asnjë periudhe të caktuar kohe. Koka e femrës duket në mënyrë të këndshme që qëndron në një qafë të muskuluar të gjatë, duke i dhënë forcë të brendshme dhe vetëbesim.

Arti është magji për syrin dhe shpirtin, pa artin bota do të ishte si nata pa hënë.

Qëllimi i artit thote Pikaso është të lajë pluhurin e jetës së përditshme nga shpirtrat tanë. “Armiku kryesor i krijimtarisë është ‘kuptim i mirë’.” … Arti nuk është aplikimi i një kanoni të bukurisë por çfarë instinktesht tek truri mund të krijojnë përtej çdo kanoni. Kur e duam një grua, nuk fillojmë të matim gjymtyrët e saj.

Përveç skulpturave të Xhonsonit, ne ndjemë bujarinë e shpirtit të artistit që është e dukshme në përpjekjet e tij shumë filantropike, nga të cilat Muzeumi dhe The Grounds For Sculpture Hamilton New Jersey është një nga më të vlerësuarat.

Ne vazhdojmë të mësojmë se si duhen nderuar artistët e vërtetë sepse puna e vërtetë e artit është vetëm një hije e përsosjes hyjnore thotë Mikelangelo

Ne u larguam nga muzeu dhe parku me efekte spirituale të imagjinates dhe të ëndrrave, marrë nga psikologjia moderne e nje skulptori të pashoq.

Per shkrimin janë shfrytëzuar materiale nga Wikipedia dhe biografitë e autorëve.

Autorja është shkrimtare, publiciste, mësuese dhe themeluese e Shkollave Shqipe në New York

Fund prilli, 2019

Hamilton, New Yersey

 

 

 

Comment

*